Şeker Hastalığı

Şeker Hastalığı « Şeker Hastalığı



  

Şeker hastalığı nedir?
Başlıca şeker ve başka kimyevi terkiplerin vücut tarafından kullanılamamasını gerektiren vücudun kimyasal bir düzensizliğidir. Kanda şeker konsantrasyonun fazlalaşması ve idrarda şeker bulunması ile karakterize olmaktadır.

Şeker hastalığı neden meydana gelir?
Pankreasın yeterli ölçüde insülin ifraz edememesinden. Ancak, vücuttaki salgı bezleri arasındaki dengesizlikten ileri gelen birçok başka kompleks kimyasal faktörler de bulunmaktadır. Son yapılan bilimsel araştırmalar göstermiştir ki, birçok şeker hastalığı olan kişilerde insülin, kan akımında başka proteinlerle anormal bir şekilde bağlı kalmakta ve böylece kan akımının tesirli olmasını önlemektedir.

Şeker hastalığının gelişmesinde etkili olan bazı faktörlere hangileridir?
Şeker hastalığının gelişmesinin asıl nedeni bilinmemekte ise de, bu hastalığın çoğunlukla, ailesinde şeker hastaları bulunan kişilerde ve fazla şişman olanlarda geliştiği görülmüştür. Ayrıca hastalık, pankreas, karaciğer böbreküstü bezleri, hipofiz bezi veya başka bunlara etkili yapıların fonksiyonları iyi çalışmayan kişilerde de daha fazla rastlanmaktadır.

Şeker hastalığı ne kadar yaygındır?
Her yüz kişiden ikisinde bu hastalığın bulunduğu tahmin edilmektedir. Bunların birçoğu şeker testleri yaptırmadıklarından bu hastalıktan mustarip olduklarını bilmemektedirler.

Şeker hastalığı çocuklarda da olur mu?
Evet, her yaşta olabilir.

Şeker hastalığı bir aile hastalığı veya kalıtımsal olabilir mi?
Hastalık doğrudan doğruya kalıtımsal olmamakla beraber, her dört vakanın birinde, hasta kişinin ailesinde şeker hastası olanlara rastlanmıştır.

Şeker hastalığı bir enfeksiyondan meydana gelebilir mi?
Direkt olarak hayır. Fakat şurası bilinmektedir ki, enfeksiyonlu bir kişi şekeri ağırlaştıracak veya hastalığı daha belirli bir hale getirecektir. Doğrudan doğruya enfeksiyonla gelen şeker hastalığı ancak bir apse veya enfeksiyonun pankreasın büyük bir kısmını yok etmesinden ileri gelebilir. Bu da çok nadir rastlanan hallerden biridir.

Çok miktarda şekerli maddeler veya karbonhidratlar yemekten şeker hastalığı gelişebilir mi?
Hayır, yalnız mevcut bir hastalığı ağırlaştırabilir veya hastalığa mevcut bir eğilimi aydınlığa çıkarabilir.

Duygusal gerginlik şeker hastalığına neden olabilir mi?
Direkt olarak hayır. Ancak duygusal krizlerle şeker hastalığının şiddetlendiği veya gizli bir hastalığın meydana çıktığı görülmüştür.

Şeker hastalığının belirtileri nedir?
a.  Hafif bir hastalığın hiçbir belirtisi olmayabilir. Bu gibi hallerde hastalığın mevcudiyeti ancak rutin bir idrar veya kanda şeker bulunup bulunmadığını tespit etmek için yapılan testlerde meydana çıkabilir.
b.  Daha ciddi vakalarda aşırı susama, fazla idrar, kilo kaybı, kuvvet ve enerji kaybı gibi belirtilere rastlanılabilir.
Bazı hallerde, hastalık teşhis edilmeden çok ilerlemiş olduğu hallerde hasta bayılarak şeker komasına girebilir.

Şeker hastalığının kesin teşhisi nasıl elde edilebilir?
a.  Kanın kimyasal analizinde şeker oranının fazla bulunmasıyla.
b.  İdrar tahlilinde şekerin bulunmasıyla.
c.  Glikoz tolerans testinde karakteristik bir artışın tespiti ile.

İdrarda şeker bulunması kişinin muhakkak surette şeker hastası olduğunu mu gösterir?
Hayır. İdrarda şekeri müspet gösterebilecek, fakat fazla rastlanmayan, değişik başka durumlar da vardır.

İdrarda şekere rastlanmaması kişide şeker hastalığı olmadığına dair bir garanti midir?
Hayır. İdrarda şeker bulunmamaktaysa da kanda yüksek bir şeker konsantrasyonu olabilmektedir.

Glikoz (şeker) tolerans testi nedir?
Hastaya bilinen bir miktar şeker verilmektedir. Sonra hastadan kan alınmakta ve muhtelif süre fasılalarla idrarı toplanmaktadır. Bundan sonra kanda ve idrarda bulunan şeker miktarı hesap edilmektedir. Şeker hastalığı olanlarda karakteristik buluşlar meydana çıkmaktadır.

Şeker hastalığı olan bütün kişilerin insülin almaları gerekmekte midir?
Hayır. Bu durumun ciddiyetine bağlıdır. Çok hastalarınki, yalnız diyet veya ağızdan gerekli ilaçlar, ile kontrol altında tutunabilinmektedir.

Şeker hastalığına yakalanmamak için tedbirler var mıdır?
Eğer şeker hastalığına yakalanma eğilimi çok hafif ise, az şekerli olan bir diyetin takibi ve kilonun normal halde tutulması ile şeker hastalığın gelişmesi bazen önlenebilmektedir. Ayrıca, kişiler hastalığı şiddetlendirebilecek veya eğilimini meydana çıkarabilecek enfeksiyonlara yakalanmamak için çaba sarf etmelidirler.

İnsülin nedir?
Normal olarak pankreas içerisinde bazı hücrelerin kan akımına ifraz ettikleri kimyasal bir maddedir. Şekerin vücutta normal kullanılması için insülin hayati derecede önem taşır. Yetersiz ölçüde ifraz edildiği zamanlar şeker hastalığı meydana gelebilir.

İnsülin verilmekle şeker hastalığı kontrol altına alınabilir mi?
Evet.

İnsülin ağızdan alınabilir mi?
Hayır. Deri altından enjekte edilmesi gerekmektedir.

İnsülin enjeksiyonunu kim yapar?
Hastalar, çocuklar bile, kendi kendilerine insülin enjeksiyonu yapmasını öğrenebilmektedirler.

İnsülin enjeksiyonunu insan kendi yaparsa bu ağrıya sebep olur mu?
Ancak bir iğne batığı hissedilmekte, hasta kısa süre içerisinde buna alışmaktadır. Çocuklar bile bunu öğrenebilmekte ve hafif batma hissine aldırış etmemektedirler.

Şeker hastaları kaç kez insülin enjeksiyonu yaptırmalıdırlar?
Doktorun talimatına göre genellikle muhtelif dozajlarda günde bir ve iki kez.

Bir şeker hastasına insülin vermek gerekmişse bunu, hayatı boyunca alması gerekeceği anlamına mı gelmektedir?
Genellikle bu böyledir, ancak bu kaidenin de istisnaları bulunmaktadır.

Verilen insülin dozajı zaman zaman değiştirilmekte midir?
Muhakkak ki evet. Verilen dozaj zaman zaman artırılabildiği gibi, azaltılabilinir de.
Bir hasta insülin ihtiyacının ne kadar olacağını nasıl tespit edebilir?
Şeker hastalarının muntazam süreler içerisinde idrarlarını kendi kendilerine tahlil etmeleri çok önemlidir. Ayrıca, yine muntazam süreler içerisinde doktorlarından talimat almaları gereklidir.

Şeker tahlili için kendi idrarını tahlil etmek zor mudur?
Hayır. Bu çok basit bir testtir ve herhangi bir kişi bunu birkaç dakika içerisinde öğrenebilir.

Ağızdan alınacak ilaçlarla şeker hastalığı kontrol altına alınabilir mi?
Evet, ama bu ilaçlar çocuklara verilemez ve ciddi vakalarda insülinin yerini tutamaz. Bu
ağızdan alınan ilaçlar özellikle bir kişinin hayatında daha geç yaşlarında, genellikle kırk yaşlarından sonra, hastalığa yakalanmışsa çok daha fazla tesirli olmaktadır.

İnsülin şoku (hipoglisemi) ne anlama gelmektedir?
Bazı hallerde, hastanın almakta olduğu insülin dozajı kandaki şeker oranının çok düşük bir seviyeye gelmesine neden olmaktadır. Bu yüzden hastada titreme, gözlerin önünde noktalar uçuşması, terleme, ani zafiyet, baş dönmeleri, unutkanlık, karın bölgesinde bir boşluk hissi, gibi arazlar meydana gelebilmektedir.

Hastayı insülin şokundan çıkarmak için ne yapılabilir?
Bu hastaya portakal suyu, şeker veya şeker bulunan herhangi bir madde verilmesiyle kolayca ve çabukça insülin şokundan çıkarılabilir.

Bir hasta şekerinin gerekli şekilde kontrol altında bulunduğunu nasıl anlayabilir?
a.  Kendi idrarını tahlil etmekle.
b.  Muntazam süreler içerisinde kanındaki şekeri: tahlil ettirmekle.
c.  Şekerlere münhasır belirtiler olan aşırı susama, fazla açlık, kile kaybı, zafiyet, vb. arazları takip ve not etmekle.

Asidoz ne demektir?
Asidoz şekerin kontrolden çıkmış olduğunu ifade eden bir terimdir. İdrarda kimyasal aseton bulunmasıyla belirlenir. Hastalar idrarlarını yalnız şeker için değil, aynı zamanda aseton için de tahlil edebilmeyi öğrenmelidirler.

Asidoz zararlı mıdır?
Evet, çünkü şeker hastalığının kontrolden çıkmış olduğunu göstermektedir.

Bir şeker hastasında asidoz neden meydana gelebilir?
a.  Uygunsuz bir diyet.
b.  Uygunsuz insülin dozajı.
c.  Şeker kontrolünü altüst edebilecek akut bir enfeksiyon veya hastalığın gelişmesi.

Şeker hastaları enfeksiyona çok meyilli midirler?
Evet. Üstelik enfeksiyona karşı direniş kabiliyetleri şeker hastalığı olmayan bir kişiden daha azdır. Bunun için bir şeker hastası özel sağlık durumuna fazlasıyla dikkatli bulunmalı ve en ufak bir enfeksiyon oluşumunda doktoruna başvurmalıdır.

Şeker hastalığı uzun yıllar devam ettiği takdirde ne gibi zararlı durumlara sebep olabilir?
Şeker hastaları normal hastalıksız kişilerden arteryoskleroz olmaya daha fazla eğilimlidirler. Yine şeker hastaları normal kişilerden çok daha fazla kalp, böbrek, sinir hastası veya bacaklarında rahatsızlıklar gelişmesine eğilimleri olmaktadır.

Bu uzun vadeli şeker hastalığı komplikasyonları önlenebilir mi?
Evet. Bu komplikasyonlarm büyük çoğunluğu önlenebilir veya hasta ile doktor arasında devamlı bir temas sürdürülmesiyle asgari hadde indirilebilir.

Bir şeker hastası, uzun ve rahat bir yaşantı umudu sürdürebilir mi?
Evet, Ancak, doktorunun kendisine çizdiği yaşama programından ayrılmazsa. Birçok şeker hastası, devamlı olarak doktor kontrolü altında bulundukları ve hayatlarını hasta olmayan bir kişiden daha kontrollü bir halde sürdürdükleri için, hasta olmayan kişilerden daha uzun süre yaşarlar.

Şeker hastaları özellikle hangi gıda maddelerinden en fazla kaçınmalıdırlar?
Şekerlemeler, pastalar, dondurma, kek, şeker gibi "serbest şekerli" gıda maddelerinden. Ayrıca nişasta bulunan ekmek, patates, makarna ve pirinç gibi gıda maddeleri ancak az miktarlarda alınmalıdır.

Şeker hastası olan kadınlar gebe kalmalı mıdır?
Evet, ama gebelik süreleri içerisinde doktorları ve doğum doktorlarının devamlı özel müşahedeleri altında bulunmaları gerekir; çünkü şeker hastalığı olan gebe kadınlarda komplikasyonlar çok daha sık meydana gelmektedir.

Şeker hastalığı olan kadınların bebekleri normal olarak doğar mı?
Evet. Şeker hastalıkları olan kadınların büyük çoğunluğunun çocukları normal olmaktadır.

Şeker hastası enfeksiyona yakalanmamak için ne gibi özel tedbirler almalıdır?
Damarları sertleşmekte olan orta yaşlı kişi, özellikle ayaklarını iyi muhafaza etmelidir. Şeker hastalarında ayak parmaklarında ve tırnaklarında enfeksiyonlar çok tehlikeli olmakta ve kontrol dışında enfeksiyonlara ve kangrene neden olabilmektedir.

Şeker hastası ayaklarının sağlığı için alınması gerekli özel tedbirler hakkında muntazam olarak doktoru ile temas kurmalı mıdır?
Muhakkak ki evet.

Şeker hastası kendisine gerekli şekilde bakmadığı hallerde ve doktor tavsiyelerine uymazsa ne gibi durumlar meydana gelebilir?
a.  Kontrol edilmesi imkansız bir enfeksiyon meydana gelebilir ve bir uzvun kaybına veya ölüme neden olabilir.
b.  Şeker kontrol edilemezse, asidoz veya ölümle sonuçlanabilir.

Şeker hastalığı tedaviye başvurulmadan kendiliğinden iyileşebilir mi?
Hayır. Ancak hafif bir enfeksiyonla veya diyet kontrolsüzlüğünden meydana çıkan bir şeker hastalığının, enfeksiyonun geçmesiyle veya gerekli diyete yeniden dönülmekle kaybolduğu görülmüştür.

Şeker hastası olan bir kişiye başarılı ameliyatlar yapılabilir mi?
Evet. Yeni teknik ve metotlarla şeker hastası olan bir kişiye, şeker hastası olmayan bir hastaya yapılacak yaklaşık başarıda ameliyatlar yapılabilmektedir.

Bir şeker hastası fiziki faaliyeti sınırlandırılmadan normal bir yaşamasını sürdürebilir mi?
Evet, ancak şu unutulmamalıdır ki, fiziki faaliyet vücuttaki şekeri yakmaktadır ve bu periyodlarda alınacak insülin dozajlarının ayarlanması gerekebilecektir.

Şeker hastalığı hastanın yaşama süresini kısaltır mı?
Bir kişi uzun yıllardan beri şeker hastası ise ve bu yıllar süresince şekeri kontrol altında tutulabilmişse, hayat süresi hasta olmayan bir kişi kadar uzun olabilir. Yukarıda da belirtildiği gibi, şeker hastasının enfeksiyonlardan ve başka hastalıklardan kaçınma gereği ve kendisine iyi bakıma olan ihtiyacı, çok kez bu hastanın normal yaşama süresini aşmasını bile temin etmektedir.

Şeker hastalarının yetmiş seksen yaşlarına kadar yaşamaları genel midir?
Günümüzde şeker hastalan kendilerine gayet iyi bakmakta olduklarından bu duruma çok daha fazla olarak rastlanmaktadır.