Kan Damarları (Damarlar Sertleşmesi)

Kan Damarları (Damarlar Sertleşmesi) « Kan Damarları



  

Arterioskleroz veya damar sertleşmesi nedir?
Normal, bir damar; çeperi kuvvetli ve esnek olup her kalp atışındaki gerilmede değişen kan basıncına uymak için genişleyip büzülür. Bir damar sertleştiği zaman, esnekliğini kaybederek sertleşir ve adeta bir boru haline gelir. Bunun nedeni çeperin içerisinde anormal ölçüde tortuların toplanmasıdır. Bunlar gitgide arterin daralmasına yol açar ve sonunda damarı tamamen tıkayıp kan geçmesini önler.

Arterioskleroz neden meydana gelir?
Esas nedeni henüz bilinmemekte ise de, son yıllarda araştırmacılar bu nedeni tespit edebilmek için büyük ilerlemeler kaydetmiş bulunmaktadırlar. Günümüzde ortaya atılmış teoriye göre, kan damarlarının fazla aşınma ve eskimesi, yağlı maddelerin meydana getirdiği hatalı metabolizmalar (kolesterol gibi) arterioskleroza neden olmaktadır.

Arterioslrleroz neden bazı kişilerde daha genç bir yaşta meydana gelmektedir?
Yaradılışla gelen bir faktörden dolayı, bazı kişilerin damarlarının daha genç yaşta sertleşmesine yol açmakta olduğu sanılmaktadır. Her kişinin vücut yapısı ve gıda rejimleri, arteriosklerozun gelişmesinde rol oynadığı görülmektedir.

Hangi tip insanlar daha erken yaşlarda arterioskleroz olma eğilimi göstermektedirler?
a.  Şeker hastalığı olan kişiler.
b.  Fazla şişman olan kişiler.
c.  Yüksek kan basıncı olan kişiler.
d.  Kanlarında normalin çok üstünde yağ maddesi bulunan kişiler.

Erken yaşta arterioskleroz bir aile hastalığı olma eğiliminde midir veya kalıtımsal olabilir mi?
Erken yaşta arterioskleroz irsi değildir. Fakat bazı ailelerde erken yaşta arterioskleroz olma eğilimleri vardır. Öte yandan, yine bazı ailelerde damar sertleşmesi ancak çok ileri yaşlarda olma temayülünü göstermektedir. Çevre faktörleri ve gıda rejiminin irsiyetten daha önemli faktörler olması, ihtimali çok kuvvetlidir.

Arteriosklerozun genel belirtileri nelerdir?
Bu, tamamen arteriosklerozun bulunduğu yere ve derecesine bağlıdır. Aslında, belirtiler arterlerden eksik kan akım olmasından ileri gelmektedir. Örneğin; kalp arterleri söz konusu ise, hasta zorlanınca "angina pektoris" hissedilecektir. Eğer bacak arterleri söz konusu ise, hastada aralıklarla görülen topallama durumu meydana gelecektir (yürürken ciddi kramplar ve ayak adalelerinde sancılanma) .

Arterioskleroz genellikle nasıl teşhis edilmektedir?
Bu teşhis birçok şekilde yapılabilinir. Bir oftalmoskop ile gözlerin içi muayene edildiği vakit retinadaki damarlarda sertleşme görülebilecektir. Kol ve bacak damarlarının sertleşmesi, sadece bu damarların üstünde parmakların gezdirilmesi yoluyla tespit edilebilinmektedir. Arteriogram olarak adlandırılan özel X ışınları yoklamaları ile kan damarlarımın daraldığı görülecek ve böylece arterioskleroz teşhisi konmuş olacaktır.

Arteriosklerozu önlemek için kesin bir metot var mıdır?
Hayır. Ancak kişi fazla şişmansa zayıflaması gerekmektedir. Eğer kişi diyetinde kolesterolü fazla olan gıda maddeleri almaktaysa bunları diyetinden çıkarmalıdır. Eğer yüksek kan basıncı varsa bu kontrol altına alınmalıdır. Bu gibi alınacak tedbirlerle arterioskleroz gelişmesi yavaşlatılabilinir.

Arterioskleroz her zaman belirti gösterir mi?
Hayır. Küçük bir arterioskleroz hiçbir belirti göstermeyebilir. Ayrıca, çok kez küçük kan damarlarının bazıları sertleşmemektedir. Bunlar arterioskleroz olan daha büyük damarların yapmakta oldukları görevleri üstlerine alabilirler. Böylece, büyük damarları aşırı arteriosklerozdan tıkanmış olan bir bacak bu "yardımcı kan akımı" ile normal fonksiyonlarını yerine getirebilir.

Arteriosklerozun yeterli bir tedavisi var mıdır?
Evet. Bazı kişilere büyük ölçüde yardım edilebilmektedir. Bazı ilaçlar vardır ki damarların sertleşmesiyle birlikte gelen spazmı rahatlatmakta ve böylece bunların daha fazla miktarda kan taşımalarına yardımcı olmaktadır. Bazı psikoterapi metotları da spazmı rahatlatmakta ve bu yolda kan akımının daha kolay çalışmasını temin etmektedir. Bunların dışında arteriosklerozu tedavi etmek için birçok cerrahi işlem geliştirilmiş bulunmaktadır. "Endarterektomi" ameliyatı ile bir kan damarının çeperinde gelişmiş olan arterioskleroz temizlenmekte ve böylece kan akımı için geçit genişletilmektedir. Yine bunun dışında kan damarları değiştirme ameliyatları vardır ki, bunlarda bir damarın arterioskleroz nedeniyle çalışmaz olan kısmı alınmakta ve onun yerine Dacron veya Teflon'dan suni bir ek konmaktadır.

Arteriosklerozda yatakta istirahat etmek yararlı mıdır?
Eğer bir enfeksiyon veya bir ülser gibi ciddi bir komplikasyon meydana gelmişse yararlıdır. Ayrıca, bir organın kan akımı azalmışsa fazla istirahat bunun çalışmasını kolaylaştıracaktır.

Aşırı arterioskleroz olan bir hasta fiziki faaliyetini sınırlamalı mıdır?
Evet. Sınırlanmış kan akımı çerçevesi içerisinde hareket etmesini öğrenmeli ve uygulamalıdır.

Uzun süre devamlı ve fazla alkol almak, erken damar sertleşmesine yol açar mı?
Çok büyük bir ihtimalle bu meydana gelmez. Diğer taraftan alkolün, damar sertleşmesini azalttığını ileri sürenler vardır. Ancak, bunun doğru olduğuna dair olumlu deliller bulunmamaktadır.

Tütün içmek erken arterioskleroza neden olur mu?
Son yıllarda yapılan araştırmalardan sonra hazırlanan istatistikler tütün kullanmanın erken gelişen arterioskleroza zemin hazırladığını göstermektedir.

Fazla şişmanlık erken arterioskleroza neden olur mu?
Evet.

Arterioskleroz kendiliğinden iyileşir mi?
Hayır. Ancak bazı vakalar vardır ki, bunlarda arterioskleroz geliş me göstermemekte ve kişi normal hayat tarzını sürdürmeye devan edebilmektedir.

Arterioskleroz bir kez gelişti mi, özel bir diyet veya istirahat etme yoluyla hastalık azalacak ya da ortadan kalkabilecek midir?
Hayır. Sertleşme bir kez oldu mu bunu geri çevirmenin imkan yoktur.

Yüksek ölçüde kan kolestrolu ile arterioskleroz arasında bir ilişki var mıdır?
Bu durum kesin olarak tespit edilememiştir. Ancak, birçok vakalarda yüksek ölçüde kan kolesterolü ve arteriyosklerozun birlikte geliştiği görülmektedir.

Arteriosklerozun getirdiği en büyük tehlikeler hangileridir?
Erken gelen arterioskleroz, erken yaşlanma demektir ve bu halde organların fonksiyonlarında eksilmeler olacaktır. Eğer kalple ilgili ise, koroner tromboz meydana gelebilecektir. Eğer beyine tesir etmişse beyin kanaması veya beyin trombozu gelişebilecektir. Eğer el ve ayaklar ile alakalı iseler adale krampları, kan akımının bozulması veya kangren meydana gelebilecektir.

Arteriosklerozun gelişme oranı bir doktor tarafından nasıl tespit edilmektedir?
Hastanın periyodik muayenelerini yapmakla ve bunlarda rastladığı belirtileri karşılaştırmakla.

Arterioskleroz tedavisinde ameliyat yararlı mıdır?
Bazı nadir vakalarda ameliyat arterioskleroza yardımcı olabilir.

Arterioskleroz için tavsiye edilen bazı ameliyat işlemleri hangilerdir?
a.  Sempatektomi.
b.  Arteriyektomi.
c.  Tromboendarterektomi.
d.  Kroner kısa devre yapma işlemi gibi yandan geçme ameliyatları.

Sempatektomi nedir ve hangi vakalarda tavsiye edilmektedir?
Kan damarlarımın büzülüp açılmasını sağlayan sempatik sinirlerin kesilmesi için yapılan bir ameliyattır. Belkemiği boyunca uzanan bu sinirlere sırttan veya yan taraftan açılan bir ensizyonla varılmakladır. Sempatektomi ameliyatı bacaklarda arteriosklerozün getirdiği arter spazmlarını ortadan kaldırarak kan akımının artmasını temin etmektedir. Sempatektomi, bazı Buerger hastalığı vakalarında da tavsiye edilmektedir.

Arteriyektomi nedir ve ne gibi hallerde tavsiye edilmektedir?
Bu ameliyata çok az vakalarda başvurulmaktadır ve yalnız arterioskleroz olan kan damarlarının alınmasıyla küçük damarların onların görevini üzerlerine alabilecekleri hallerde yapılmaktadır. Bu ameliyatla arterioskleroz olan büyük damarlar alınmaktadır.

Arter ekleme ameliyatları nedir ve bunlar hangi hallerde yapılmaktadır?
Bazı hastalarda aort, karotis, kalça veya ayakta bir ana damar, arteriosklerozdan çok az veya hiç kan akımı yapamayacak derecede sertleşmişse, plastik bir ek hastalanmış olan damarların yerine konur. Şimdiye kadar binlerce kişi bu tür ameliyatlardan yararlanmışlardır. Ekler, Dacron veya başka plastik maddelerden kesilerek hastalanmış damarların yerine eklenmektedir. Kan damarlarımın böylece değiştirilmesi yoluyla ileride hayati önemi olan organlara kan akımını temin etmekle hayatının uzatılmasında çok büyük roller oynayacağını söylemek bir kehanet olmayacaktır.

Tromboendarterektomi nedir ve hangi hallerde yapılır?
Arteriosklerozün genellikle bir kan damarının iç kısmını sardığı ve dış kısmının nispeten normal kaldığı görülmektedir. Kan damarının iç kısmı kazınarak arteriosklerozdan temizledikten sonra bu damarların birçoğunda normal iç çeperler yeniden gelişmektedir.

Tromboendarterektomiye hangi vakalarda başvurulmuştur?
a.  Karın bölgesindeki aortta lokalize olan arterioskleroz. Bu bazı vakalarda başarılı olmuştur.
b.  Kononer arter sklerozu için. Bu ameliyat işlemi henüz tecrübe safhasındadır ve başarısı hakkında hiçbir şey ileri sürülemez.

Raynaud hastalığı nedir?
El ve ayak parmaklarındaki kan damarlarında ciddi spazm nöbetleri karakteristikleri gösteren bir hastalıktır. Bu spazmlar çok kez duygusal düzensizlikler veya aşırı soğuk ya- da rutubete karşı korumasız bulunmaktan ileri gelmektedir. Bazı hallerde hastalık kendisini kulaklarda, burun ucunda, çenede ve yanaklarda da göstermektedir.

Raynaud hastalığı neden ileri gelir?
Nedeni bilinmemektedir. Ancak, hastalık zayıf olanlarda, kiloları düşük, fazla hassas ve heyecanlı olan kimselerde daha çok görülmektedir.

Raynaud hastalığı kadınlarda daha fazla olma eğilimini göstermekte midir?
Evet.

Raynaud hastalığının belirtileri nedir?
Fazla duygusal bir heyecanlanmada veya aşırı soğuğa maruz kalındığında bir veya birden fazla parmak önce beyazlaşır; daha sonra da mavi bir renk alır. Parmak uyuşur, sızlamaya ve sonra sancılanmaya başlar. Bu durum birkaç dakika devam ettikten sonra kendiliğinden geçerek kan akımı normalleşecektir.

Raynaud hastalığı ameliyatla nasıl tedavi edilir?
Ciddi vakalarda bir "sempatektomi" yapılmaktadır. Bu işlemde kol ve bacaklardaki kan damarlarının büzülüp açılmasını kontrol eden bazı sinirler (ganglia) kesilir.

Raynaud hastalığı için yapılacak ameliyat tehlikeli midir?
Hayır. Boynun alt kısmında ve göğsün üst kısmında yapılacak bir sempatektomi'den ibarettir. Alt boynun her iki tarafında bir ensizyon yapılmakta ve kollardaki kan damarlarının büzülmesini kontrol etmekte olan sinirler kesilmektedir.

Raynaud hastalığı için yapılan sempatektomi ameliyatları başarılı olmakta mıdır?
Evet. Bu ameliyat genellikle hastalığın tedavisine yol açmakta tali tesirler bırakmamaktadır.

Raynaud hastalığında el ve ayak parmaklarında ülserleşme veya kangren meydana gelir mi?
Bazı nadir vakalarda evet.

Raynaud hastalığı tıbbi yönden nasıl tedavi edilir?
a.  Rutubetten ve aşırı soğuktan kaçınmak.
b.  Sıcak tutan eldiven ve çoraplar giymek.
c.  Duygusal stress'ten mümkün olduğu kadar kaçınmak.
d.  Hiçbir şekilde tütün kullanmamak.
e.  Kan damarlarımın genişlemesini temin için gerekli ilaçları kullanmak.
f.  "Aldomet" adlı ilacı almak.

Raynaud hastalığının tedavisi ne derece tesirlidir?
Yukarıda gösterilen tedavi metotlarından bir tanesi bile genellikle hastalığın belirtilerinden hastayı ferahlatır.